Interview met ​Floortje Schouten over Eenzaamheid

Floortje Schouten werkt als buurtwerker en specialist eenzaamheid bij DOCK Amsterdam Centrum. Voor de Week tegen Eenzaamheid stelde zij samen met bewoners en partners een programma samen met onder meer theater, ontmoeting en inhoudelijke gesprekken. In dit interview vertelt Floortje wat mensen vaak niet herkennen als eenzaamheid, waarom samenwerking nodig is en wat je zelf voor een ander kunt betekenen.

Benieuwd naar het programma dat Floortje samen met bewoners en partners heeft samengesteld? Bekijk alle activiteiten tijdens de Week tegen Eenzaamheid op Minder Eenzaam Amsterdam.

Wat is volgens jou het grootste misverstand over eenzaamheid?

Een groot misverstand over eenzaamheid is dat het een individueel probleem is. Natuurlijk ervaar je eenzaamheid als individu, maar ik spreek liever niet over ‘schuld’. Grote veranderingen in het leven kunnen veel impact hebben en invloed hebben op hoe we ons voelen, hoe ons brein werkt en hoe we de wereld ervaren. Een nieuwe verbinding aangaan of bestaande verbindingen opnieuw vormgeven is dan niet altijd vanzelfsprekend of makkelijk.

Eenzaamheid kan iedereen overkomen. Het zegt niets over wie je bent of hoe succesvol je leven eruitziet. Het is geen persoonlijk falen, maar iets waar we allemaal op enig moment in ons leven mee te maken kunnen krijgen.

Wat zie jij in Amsterdam Centrum dat mensen niet altijd herkennen als eenzaamheid?

Hoewel er de afgelopen jaren steeds meer aandacht is voor eenzaamheid, merken we dat het heersende beeld nog steeds is dat vooral ouderen eenzaam zijn. Ouderen hebben inderdaad vaker te maken met groot emotioneel verlies, bijvoorbeeld door het overlijden van een partner of vrienden.

Tegelijkertijd valt de grootste groep mensen die daadwerkelijk last heeft van eenzaamheid binnen de werkende leeftijd. Eenzaamheid is bovendien niet altijd zichtbaar. Het kan eruitzien alsof iemand alles goed voor elkaar heeft: een fijne baan, een verzorgd uiterlijk, een partner, kinderen en een druk sociaal leven.
Maar eenzaamheid gaat niet over het aantal contacten dat je hebt, maar over de kwaliteit en betekenis ervan. Ook binnen een relatie of een gezin kun je je diep eenzaam voelen. Het gaat uiteindelijk om de vraag: voel ik me gezien, gehoord en verbonden met anderen?

Wat mis je in Amsterdam?

Soms mis ik het besef dat eenzaamheid niet alleen iets is waar we achteraf iets aan moeten doen, maar dat we ook veel meer kunnen investeren in het voorkomen ervan. Verbinding zou wat mij betreft een vanzelfsprekender onderdeel mogen zijn van hoe we naar buurten en de sociale basis kijken. Juist bewoners meer ondersteunen in het sociaal actief durven zijn in de buurt. Nu voelt het vaak nog als een drempel om betrokken te raken bij je buren, omdat het ook niet altijd duidelijk is hoe de achterwacht eruitziet op het moment dat het echt niet goed met iemand gaat. Eenzaamheid kan ontstaan op het moment dat iemand een grote verandering meemaakt en moeite heeft om daar betekenis aan te geven. Juist in deze transitieperiodes zorgt sociale verbondenheid voor extra veerkracht. Er zijn gelukkig ontzettend veel bewoners in Amsterdam Centrum met een groot sociaal hart, een heel sociaal ecosysteem waar wij als opbouwwerkers slechts een glimpje van zien.

Wat is jouw rol binnen de aanpak en wat probeer je daarin te bereiken?

Ruim anderhalf jaar geleden zijn we gestart met de Doe Tank Sociale Veerkracht. Dit is een groep bewoners en professionals uit Amsterdam Centrum die zich voor minimaal één jaar hebben gecommitteerd om samen te werken aan sociale veerkracht. We delen onze kennis en expertise, kijken naar wat we in Amsterdam Centrum zien, onderzoeken welke interventies effectief zijn en kijken vooral naar wat we gezamenlijk kunnen oppakken.
Als kartrekker jaag ik de boel aan, verbindt mensen en organisaties met elkaar en zorg ervoor te dat wat we bedenken niet blijft hangen in een abstracte beleidswereld, maar handen en voeten krijgt in de praktijk.
Als opbouwwerker kijk ik daarbij juist naar het grijze gebied in de sociale basis: de plek waar bewoners, professionals, ondernemers en andere partijen elkaar kunnen vinden en samen iets kunnen betekenen.
Vanuit de Doe Tank zijn bijvoorbeeld verschillende cursussen gestart, zoals Creatief Leven, ontwikkeld door Jeannette Rijks en onderdeel van Faktor5, en Zin in Vriendschap, ontwikkeld door Nan Stevens. Ook organiseren we een voorlichting en training over het herkennen en bespreekbaar maken van eenzaamheid. Daarnaast werken we nauwer samen met ondernemers in de Jordaan, omdat zij een belangrijke signalerende functie kunnen hebben. Zij zien mensen immers regelmatig en kunnen soms als eerste merken dat het niet goed met iemand gaat.

Met welke bewoners, organisaties en professionals werk je samen?

In Amsterdam Centrum werken we op het gebied van eenzaamheid nauw samen met het Buurtteam. Wij hadden het geluk dat een ambtenaar van Stadsdeel Centrum bij ons in de Doe Tank kwam. Hierdoor komen beleid en de praktijk ook weer dichter bij elkaar.
Juist die samenwerking is belangrijk. Eenzaamheid is geen probleem dat één organisatie kan oplossen. Iedereen kijkt vanuit een ander perspectief en heeft andere mogelijkheden om iets te betekenen. Door die kennis, signalen en netwerken met elkaar te verbinden, kunnen we mensen beter bereiken en ondersteunen. 

Kun je een concreet voorbeeld geven van wat dankzij die samenwerking is ontstaan of verbeterd?

Uit de Doe Tank kwam sterk naar voren dat je, als je iets aan je eigen eenzaamheid wilt doen, eerst moet begrijpen wat eenzaamheid precies is en waar je zelf last van hebt. Pas wanneer je dat beter begrijpt, kun je kijken wat je zou willen veranderen.
Vanuit die gedachte hebben we het platform mindereenzaamamsterdam.nl ontwikkeld. Het is een plek waar mensen meer kunnen lezen over eenzaamheid, kunnen ontdekken wat ze zelf kunnen doen en worden doorverwezen naar passend aanbod. Ook biedt het tips voor mensen die zich zorgen maken om iemand in hun omgeving.
Daarnaast verzamelen we op het platform lezingen, workshops en activiteiten die gericht zijn op het vergroten van kennis en deskundigheid rondom eenzaamheid.
Het mooie vind ik dat het niet alleen een website is geworden, maar een resultaat van samenwerking: verschillende partijen hebben vanuit hun eigen expertise bijgedragen aan iets waar bewoners, professionals én mensen uit hun omgeving iets aan hebben. 

Wat kan iemand doen als die zich zorgen maakt om een buur, vriend of familielid?

Maak het bespreekbaar. Je hoeft iemand natuurlijk niet plompverloren te vragen: ‘Ben je eenzaam?’ Je kunt ook beginnen met oprechte aandacht en nieuwsgierigheid. Hoe gaat het echt met iemand? Hoe is het om alleen te zijn? Waar zou iemand graag verandering in willen zien?
Voor mij gaat het uiteindelijk over hoop op verandering. Het begint met weten waar je last van hebt en vervolgens de bereidheid om daar iets aan te willen doen.
Je kunt de eenzaamheid van een ander niet voor diegene oplossen. Maar je kunt wel naast iemand staan, aanmoedigen en helpen herinneren aan verlangens of behoeften die misschien naar de achtergrond zijn verdwenen. Nieuwsgierigheid, een luisterend oor bieden en de tijd nemen om een vertrouwensrelatie op te bouwen kunnen al heel waardevol zijn om iemand te helpen om weer een klein stapje richting verbinding te zetten.